De kwestie
Een mismatch
Sociaal-culturele organisaties zochten altijd al naar manieren om leden, vrijwilligers en professionals vanuit hun diverse betrokkenheid samen vorm en richting te laten geven aan de organisatie. Dat zit in hun DNA. Nu meer mensen zich tijdelijk en meer afgebakend engageren, matchen de arrangementen voor inspraak en participatie minder goed. Ze zijn immers ontstaan in de context van sterk aan de organisatie gebonden vrijwilligers en hiërarchische organisatiestructuren.
Die mismatch tussen leden en vrijwilligers en arrangementen voor inspraak en participatie is het gevolg van een aantal evoluties in organisaties en op het bredere maatschappelijke plan. Een toenemende professionalisering in het sociaal-cultureel werk, meer tijdelijke en afgebakende vrijwillige inzet, het ontstaan van meer parallelle inspraakkanalen naast de bestuurlijke kanalen … plaatsen ons voor nieuwe uitdagingen.
De probleemstelling
Die evoluties laten er geen twijfel over bestaan: de oude recepten van inspraak en participatie volstaan vandaag niet meer. De betrokkenheid bij sociaal-culturele organisaties en hun missies is diverser dan ooit. Een standaardaanpak werkt niet meer.
Dat leidt ons tot de volgende probleemstelling: hoe laat je leden, vrijwilligers en professionele medewerkers vanuit hun diverse betrokkenheid samen vorm en richting geven aan je organisatie? Hoe nodig je leden, vrijwilligers en professionele medewerkers uit om mee te praten, mee te doen, mee te kiezen en mee te beslissen in je organisatie? Hoe maak je inspraak en participatie mogelijk? Welke concrete arrangementen kan je daarbij inzetten in je organisatiecontext?
Verenigingsdemocratie als antwoord
Verenigingsdemocratie is de wisselwerking tussen de achterban van (bestuurs)vrijwilligers en leden, en professionals (directie, medewerkers) om de organisatie samen vorm en richting te geven. Je kan verenigingsdemocratie in enge zin opvatten als het geheel van de organen die de bestuurlijke macht in een organisatie opnemen: het bestuursorgaan en de algemene vergadering (AV) (Kuperus e.a., 2018).
In ruimere zin omvat verenigingsdemocratie meer dan bestuurlijke inspraak. Verenigingsdemocratie is een proces waarbij organisaties hun achterban betrekken bij het uitzetten en uitvoeren van de organisatiekoers, bijvoorbeeld van een eerste signaal tot het beleidsplan (Kuperus & Vonk, 2010). Het gaat dan over meepraten, meedoen, mee kiezen en meebeslissen.